These data identify the compliance of Welsh river Special Areas of Conservation (SACs) regarding targets for eight water quality attributes: Phosphorus, Dissolved Oxygen, Biochemical Oxygen Demand, Total Ammonia, Unionised Ammonia, Trophic Diatom Index, pH and Acid Neutralising Capacity.

The targets and methods of assessment are set at a UK level by the Joint Nature Conservation Committee as published in the Common Standards Guidance for Rivers 2016, and form part of the conservation objectives for the riverine SAC features.

There are nine SACs in Wales with riverine features (known in their respective Core Management Plans as):

• River Dee and Bala Lake

• Afon Gwyrfai a Llyn Cwellyn

• Coedydd Derw a Safleoedd Ystlumod Meirion (Afon Glaslyn)

• Afon Eden - Cors Goch Trawsfynydd

• Afon Teifi

• Afonydd Cleddau

• Afon Tywi

• River Usk

• River Wye

For the purposes of water quality reporting, Natural Resources Wales (NRW) divides rivers into units called water bodies. A total of 119 (of a possible 127) water bodies, each with a single sampling point, were assessed for one or more attribute. The River Dee and Wye were assessed in the Welsh part of the SAC only.

Water quality data collected by NRW’s routine surveillance monitoring programme for a four-year period (1st January 2020 – 31st December 2023) were extracted from the NRW water quality database (KiWQM) to assess compliance with targets.

Data was not available for all attributes for all water bodies due to the risk-based design of NRW’s monitoring programmes. For attributes/waterbodies with insufficient data to determine compliance over the period 2020-2023, but where a result was produced in the previous assessment (using 2017-2019 data), the previous result has been rolled forward.

Mae’r data hwn yn pennu cydymffurfiaeth Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA) afonydd Cymru o ran targedau ar gyfer wyth nodwedd ansawdd dŵr: Ffosfforws, Ocsigen Tawdd, Y Galw Biocemegol am Ocsigen, Cyfanswm yr Amonia, Amonia Heb ei Ïoneiddio, Mynegai Diatomau Troffig, pH a’r Gallu i Niwtralu Asidau.

Mae’r targedau a’r dulliau asesu wedi’u pennu ar lefel y DU gan y Cyd-bwyllgor Cadwraeth Natur fel y’u cyhoeddwyd yn y ‘Common Standards Guidance for Rivers 2016’, ac maent yn rhan o’r amcanion cadwraeth ar gyfer nodweddion afonol ACAau.

Mae naw ACA yng Nghymru sydd â nodweddion afonol (a elwir yn eu Cynlluniau Rheoli Craidd priodol fel a ganlyn):

• Afon Dyfrdwy a Llyn Tegid

• Afon Gwyrfai a Llyn Cwellyn

• Coedydd Derw a Safleoedd Ystlumod Meirion (Afon Glaslyn)

• Afon Eden - Cors Goch Trawsfynydd

• Afon Teifi

• Afonydd Cleddau

• Afon Tywi

• Afon Wysg

• Afon Gwy

At ddibenion adrodd ar ansawdd dŵr, mae Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) yn rhannu afonydd yn unedau a elwir yn gyrff dŵr. Aseswyd cyfanswm o 119 o gyrff dŵr (allan o 127 posibl), pob un ag un pwynt samplu, ar gyfer un nodwedd neu fwy. Aseswyd afon Dyfrdwy ac afon Gwy yn y rhan o’r ACA sydd yng Nghymru yn unig.

Cafodd data ansawdd dŵr a gasglwyd gan raglen monitro gwyliadwriaeth arferol CNC am gyfnod o bedair blynedd (1 Ionawr 2020 – 31 Rhagfyr 2023) ei dynnu o gronfa ddata ansawdd dŵr (KiWQM) CNC er mwyn asesu cydymffurfiaeth â thargedau.

Nid oedd data ar gael ar gyfer pob nodwedd o bob corff dŵr oherwydd cynllun seiliedig ar risg rhaglenni monitro CNC. Ar gyfer nodweddion/cyrff dŵr heb ddigon o ddata i bennu cydymffurfiaeth dros y cyfnod 2020-2023, ond lle cynhyrchwyd canlyniad yn yr asesiad blaenorol (gan ddefnyddio data 2017-2019), mae’r canlyniad blaenorol wedi’i gario ymlaen.

Roedd yr holl ddata yn destun prosesau sicrhau ansawdd cadarn. Defnyddiwyd methodolegau casglu a dadansoddi data yn unol â chanllawiau safonol CNC. Mae’r dulliau llawn wedi’u cyflwyno yn yr adroddiad atodol.